محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى

1243

قرابادين كبير ( مجمع الجوامع وذخائر التراكيب ) ( فارسى )

و جهة خفقان و رعشه و استسقا و يرقان و سوء هضم و برانكيختن باه نافع و ساكن نمودن درد نقرس و مفاصل را و معتدلست و كويند كرم است در اول و نيافته‌اند در او ضرر چيزى صنعت آن زرنباد بهمن سرخ و سفيد درونج بادرنجبويه از هريك دو مثقال فرنجمشك شش مثقال وج عود قمارى از هريك پنج مثقال نعناع خشك سوسنبر دارچينى كنجد مقشر جوزبوا ورق نقره محلول كهربا زعفران از هريك دو مثقال بسباسه ياقوت احمر از هريك يك مثقال نيم بعد از سحق بليغ ادويهء غير معدنى را در هشتاد مثقال بدين موجب از كلاب و عرق بيدمشك و آب سيب و آب مرزنجوش و آب كاوزبان از هريك شانزده مثقال در فصل بهار يك شب بخيسانند و در زمستان دو شب و دويست و پنجاه مثقال عسل كف كرفته كه سه وزن ادويه است به وزن دراورند بعد از آن دويست و پنجاه مثقال شير تازه دوشيده را بخورد عسل دهند و بدستور با عشر عسل كه بيست و پنج مثقال باشد با روغن بنفشه بادام بجوشانند تا منعقد كردد و بعد از آن از سر آتش به زير آورده ادويه را اضافه نمايند و باز براتش كذاشته اندكى بجوشانند و يك شب در پاتيل بكذارند اكر روز ديكر مشاهده نمايند كه ابى به او هست باز بكذارند باتش نرمى كه به جوش نيامده ببخار بر طرف شود آن كاه ادويهء معدنى كه نقره و كهربا و ياقوت است اضافه كنند و شيخ مؤلف نسخه ميفرمايد كه اكر بادزهر معدنى باشد دو مثقال و اكر حيوانى باشد دوازده قيراط در كلاب حل نموده تسقيه نمايند يك درم او در نشاء و كيفيت برابرى با يكمن خمر مىكند با وجود سلامت حس و صحت ادراك و قدر شربتش تا دو مثقالست و قوتش تا بيست سال باقى است جهة حفظ صحت ناشتا تناول نمايند و جهة قوت باه شب و بجهة سموم باب رازيانه و بجهة خفقان با عرق كاوزبان [ مفرّح شاهى معتدل ] مفرّح شاهى معتدل ضعف دل و سستى و قوت همهء بدن را بغايت خوب است و نشاط و شكفتكى تمام بخشد و ديكر نفعها دارد صنعت آن فادزهر حيوانى يك درم جدوار مجرب خطائى زعفران ابريشم مقرض از هريك پنج درم بادرنجبويه هفت درم لعل لاجورد شسته از هركدام دو درم ياقوت مرواريد ناسفته از هريك سه درم صندلين كاوزبان كيلانى كل كاوزبان از هريك پنج درم درونج عقربى شير املهء منقى زرنباد طباشير سفيد كشنيز خشك از هريك چهار درم ورق كل سرخ هشت درم عنبر اشهب يك درم مشك خالص نيم مثقال ورق طلا دو دانك ورق نقره سه دانك ادويه را نرم كوفته و بيخته جواهر را خوب صلايه نموده همه را در عرق بيدمشك بسرشند و در سايه خشك كنند و ديكرباره كوفته و بيخته با سه چندان شربت به شيرين معجون سازند مفرّح صغير بارد منقول از شرح سديدى صنعت آن كشنيز خشك دو درم كل سرخ طباشير سفيد از هريك يك درم كافور دو قيراط به شراب سيب بسرشند شربتى يك مثقال با شراب سيب يا حماض اين تركيب چهار جزو است وزن آن چهار درم و دو قيراط و مزاج سرد است در دو درجه و خشك است قريب بسه درجه مفرّح قابض نافع است اسهال را صنعت آن مرواريد كهربا بسد تخم كاسنى تخم كل از هريك سه درم مرجان قرمزى يك درم و نيم عقيق تخم حماض ريوند چينى عصارهء انبرباريس تخم كاهوى برى سرطان نهرى لك مغسول از هريك دو درم لعل عود از هريك دو درم بهمن سرخ بهمن سفيد صندلين طباشير طين مختوم تخم خرفه قشور امله ورق الاس از هريك پنج درم كشنيز خشك يك درم نيم زرنباد زعفران از هريك نيم درم پوست ترنج يك درم برب به معجون سازند اين نسخه بيست و نه جزو است وزن آن هشتاد و شش درم مزاج سرد است در نيم درجهء اول و خشكست در يك درجه و دو ثلث مفرّح كبير كه مولانا فخر الدين طبيب بجهة سلطان يعقوب بدل شراب ترتيب داده صنعت آن ياقوت زرد ياقوت رمانى كاوزبان پوست اترج طباشير ابريشم مقرض از هريك شش درم يشب كهربا بادرنجبويه قاقلهء كبار كل مختوم كل ارمنى ورق طلا ورق نقره بهمن سفيد بهمن سرخ سنبل الطّيب قرفه كبابهء چينى زرنباد قاقلهء صغار جدوار مجرب از هريك يك درم نيم زنجبيل ساذج هندى سعد كوفى شقاقل زرشك منقى نيلوفر زعفران از هريك چهار درم نارمشك درونج عقربى صندل سفيد صندل سرخ عنبر اشهب فادزهر از هريك سه درم مشك دو درم آب به آب انار از هريك صد و بيست درم كلاب عرق كاوزبان از هريك سه صد درم نبات شش صد درم نبات را در آب‌ها و كلاب و عرق كداخته بقوام آورده اجزا را كوفته و بيخته در آن اندازند و معجون سازند و در ظرف چينى و ابكينه كرده بعد از شش ماه استعمال نمايند اين تركيب سى و شش جزو است به غير از كلاب و عرق و ابها و وزن آن يك‌صد و چهار درم و نيم و مزاج كرم است در نيم درجه و خشك است در اواخر درجهء اول مفرّح كبير كه حكيم افضل كيلانى بجهة نواب جنت‌مكانى ابراهيم قطب شاه نور اللّه مرقده ترتيب داده صنعت آن ياقوت سرخ مرواريد ناسفته يشب سبز نارمشك شقاقل طباشير صندلين تخم كشنيز خشك پوست هليلهء كابلى املهء مقشر تخم كاسنى از هريك دو مثقال لعل بدخشى بهمن سرخ بهمن سفيد سنبل قرفه كبابهء چينى درونج عقربى عنبر اشهب كل مختوم كل ارمنى بادزهر حيوانى ماه فروين خطائى كه جدوار است از هريك يك مثقال زنجبيل زرنباد ساذج هندى سعد كوفى زرشك بيدانه نيلوفر مصطكى از هريك سه مثقال كاوزبان پوست ترنج بادرنجبويه عود خام ابريشم مقرض از هريك چهار مثقال مشك نيم مثقال ورق طلا ده مثقال ورق نقره پنج مثقال آب به آب سيب آب بلخى آب انار كلاب عرق بيدمشك عرق كاوزبان از هريك چهار مثقال نبات يكمن اجزا را نرم كوفته و بحرير بيخته بعسل به قدر كفايت معجون سازند اين تركيب چهل و يك جزو است به غير نبات و عسل و كلاب و عرق و آب فواكه و وزن آن نود و چهار مثقال نيم مزاج كرم است در اوايل ربع دويم درجهء اول و خشك است در سه ربع درجهء اول مفرّح لنا [ از شيخ داود انطاكى ] شيخ داود انطاكى نوشته كه من اين مفرّح را از مفردات ادويهء قلبيهء شيخ استنباط نمودم و بتجربه و امتحان اوردم يافتم آن را بالغ النفع جيد الفعل نيكو عاقبت صالح از براى جميع امراض باردهء حادثه از سر تا قدم باطنى و ظاهرى خوردن و ماليدن و اكتحال بان نمودن حدت بخشد نور باصره را و مقوى حواس و فكر و زياده كنندهء حفظ و فهم و هضم طعام و شهوت باه و زايل كنندهء يرقان و استسقا و جذام و برص و نكاهدارندهء عضو از اذيت سم و مسكن وجع مفاصل و عرق النّسا و نقرس و حافظ جنين و مانع اسقاط و منضج ارحام و امراض مقعده و منقى اخلاط لزجه است و بالجمله افعال آن عجيب است خصوصا براى سرور و بهجت از غير تخدير و اختلاط عقل و اين مركب كرم در درجهء دويم و خشك است در درجهء اول قوتش تا سه سال باقى ميماند و شربت آن يك مثقال صنعت آن قرنفل دارچينى اسارون از هريك بيست مثقال قاقلهء كبار قاقلهء صغار برك كاوزبان زرنب درونج بهمنان مرزنجوش فوتنج نمام برنجاسف بادرنجبويه از هريك پانزده مثقال ادويه كوفته به وزن جميع كلاب و عرق بيد بخيسانند و در شيشه پر نمايند پس بكيرند مرواريد ناسفتهء جيد مرجان كهربا از هريك شش مثقال ورق طلا ورق نقره محلولين مشك خالص عنبر اشهب عود هندى خام غرقى از هريك سه مثقال كوفته در قابله بكذارند و ادويهء مسطوره را براى آن عرق كشند تا تمام عرق برايد پس قابله را برداشته در آب ملايم كذارند و بكيرند شراب سيب شيرين شراب انار شيرين شراب ريباس و عسل از هريك نيم رطل و بر آتش ملايم بكذارند